Os falcóns son aves rapaces da familia Falconidae, que tamén inclúe alcotáns e cernícalos. Son coñecidos por ser cazadores capaces de gran velocidade e axilidade, e por poder ver pequenas presas desde máis de tres quilómetros de distancia.
En certos hábitats considéranse unha especie paraugas, o que significa que a súa conservación beneficia a outros organismos vivos que conforman os ecosistemas nos que habitan.
Esmerrillón (Falco columbarius)
O Esmerrillón é o falcón máis pequeno que se atopa en Europa, e un visitante invernal en Galicia. Teñen preferencia por hábitats abertos como páramos, matogueiras e bosques de taiga, alimentándose principalmente de aves pequenas como as lavercas e os paspallás.
As poboacións euroasiáticas e norteamericanas foron xeneticamente distintas durante máis dun millón de anos. En Europa existen varias subespecies, con poboacións migratorias que se desprazan ao sur de Europa e o norte de África durante o inverno. Durante este período sábese que durmen en comunidade con outras rapaces, incluído o tartaraña cincenta.
Estado de conservación: Preocupación Menor.
Peneireiro das Torres (Falco naumanni)
O Peneireiro das Torres é un falcón pequeno e moi social que se atopa no sur de Europa, a Península Ibérica e partes de Asia e África.
Os machos teñen cabezas gris azuladas e dorso pardo avermellado; as femias son pardas con estrías. A especie aniña en colonias e migra a África no inverno.
En España, as poboacións diminuíron significativamente durante o século XX antes de recuperarse grazas aos esforzos de conservación, incluída a instalación de niños artificiais. Con todo, existe certa preocupación polo impacto dos parques eólicos e solares, que a Estación Biolóxica de Doñana comezou a estudar en 2024.
Estado de conservación: Preocupación Menor.
Falcón Peregrino (Falco peregrinus)
O Falcón Peregrino é unha das aves rapaces máis estendidas do mundo, presente en todos os continentes excepto a Antártida. A súa velocidade en picado de máis de 300 km/h convérteo no animal máis rápido da Terra.
É un falcón grande, identificable polo seu plumaxe gris azulado e as distintivas marcas escuras baixo o ollo. En Galicia aniñan tipicamente nos cantís rochosos, aínda que tamén se sabe que habitan en estruturas artificiais de gran altura.
A especie sufriu un declive poboacional debido ao uso de pesticidas a mediados do século XX, pero desde a prohibición do DDT as poboacións recuperáronse.
Estado de conservación: Preocupación Menor.
Gabián (Falco subbuteo)
O Gabián é un falcón pequeno e esbelto, con longas ás puntiagudas que lle dan un aspecto similar ao vencello en voo. Son cazadores aéreos hábiles, capaces de atrapar presas como libélulas, vencellos e mesmo morcegos.
En Galicia son visitantes estivais que prefiren zonas abertas con árbores dispersas.
É unha ave migratoria de longa distancia, pasando os veráns en Europa e os invernos en África, aniñando en niños abandonados construídos por outras aves. Coñécense dúas subespecies, sendo Falco subbuteo subbuteo a máis común no Paleártico.
Estado de conservación: Preocupación Menor.
Peneireiro Vulgar (Falco tinnunculus)
O Peneireiro Vulgar é unha das aves rapaces máis familiares de Europa, África e Asia, recoñecible polo seu hábito de cernirse no aire mentres explora o chan en busca de presas. Os machos teñen cabeza gris azulada e ás avermelladas moteadas de negro. Aliméntase de pequenos mamíferos, réptiles e insectos.
É unha especie versátil, que cría en cantís, árbores e edificios, adaptándose facilmente tanto a contornos rurais como urbanos. Recoñécense once subespecies, sendo Falco tinnunculus tinnunculus a máis común en Europa.
En Galicia, o Peneireiro Vulgar é residente durante todo o ano, e véuselle con frecuencia planeando sobre terras de cultivo, pradeiras e zonas urbanas.
Estado de conservación: Preocupación Menor.
Libro Vermello das Aves de España
Afortunadamente, os falcóns atopados en Galicia teñen un estado de conservación de preocupación menor, pero, como depredadores, dependen dunha poboación de presas saudable e de hábitats intactos para sobrevivir. Ningunha das cales está garantida.
O impacto de tales problemas descríbese no Libro Vermello das especies de aves en perigo en España, cuxa edición revisada publicou SEO Birdlife en 2021. Aínda que os falcóns non apareceron nel, máis do 50% das aves do país foi descrito como con problemas de conservación, con 12 especies que se cren extintas en España.